Skip to main content
x

እስኪ እንወራረድ!

ሰላም! ሰላም! እንዴት ነው ገበያው? መልሱን አንዴ ያዙትና በአንድ ቀልድ’ እንንደርደር። ጎልማሳ አርሶ አደር ገበያ ሄዶ ፍየል ገዝቶ ወደ ቤቱ ማዝገም ይጀምራል። እንዳሁኑ ‹ሚሊየነር ልማታዊ አርሶ አደሮች› ሳናፈራ መሆኑን ልብ በሉልኝ። ታዲያ ፍየሉን በገመድ አስሮ ከኋላ ከኋላው እያስከተላት ይጓዛል። ነገርና መንገድ ሲረዝም ፊኛችን ችግር አለበት አይደል? ይወጥረናል። ወጠረውና ቆም ብሎ (መቼም ከገጠር እስከ ከተማ ሰው አየኝ አላየኝ አንልም የዚህን ጊዜ) እየተነፈሰ ሳለ ፍየሏን ገመዷን ፈትተው፣ በእሷ ምትክ ውሻ አስረውለት እነ ወሮበላ ሄደዋል፡፡ ወደ መንደሩ ሲደርስ ዘወር አለ። ‘አለች? የለችም?’ መሆኑ ነው፡፡ ይኼን እሳት አመድ ከወለደ በኋላ ወንድም ወንድሙን ግዳይ ከጣለ፣ ሁሉም ነገር ካከተመ ደርሰን ወደኋላ እያየን አስተዋይ የምንሆነውን ነገር እንዴት ወደፊት ማዞር እንደሚቻል አላውቅም። ሁሌ ወደኋላ? ይሰለቻል እኮ!

ታዲያ በፍየሏ ምትክ የሚያየው ውሻ የሆነበት ምስኪኑ ወዳጃችን፣ “ተይ አታስቂኝ አንቺ ፍየል!” ብሎ አረፈው። ‘ፍየል ነሽ ፍየል ነሽ!’ ነው እኮ። እኛም ብንሆን ከዓይናችን ሥር አሉን ስንላቸው የሚተኑብንን፣ ጨበጥናቸው ስንላቸው የሚርቁንን አናምን ብለን ያልሆነውን ነን፣ የሌለንን አለን እያልን ድርቅ የምንለው እኮ እንዲህ ነው። አይ ዘመን! መስታወቶቻችን የምንላቸው ሁሉ በ‘ማች’ መልበሳችንን እንጂ እውነተኛ ምሥላችንን አላሳየን አሉ። ምነው ዘመን ይኼን ያህል ሲራቀቅ ስለራሳችን ያመንናቸውን ብዙ ውሸቶች እያሳየ የሚያራግፍልን መስታወት ጠፋ አትሉም? ለፎርማሊቲ እንጂ እሱስ ብለነው ብለነው ደክሞናል። እናላችሁ ውሻ እየጎተተ ያዩት የመንደሩ ሰዎች “እንዴት ነው ሰውየው?” ቢሉት፣ “ይኼው ነው ገበያው!” ብሎ ውሻዋን ጠቆማቸው። ቢያምም ያስቃል!

 ሰሞኑን ገበያውና ኑሮው እየተጫነኝ ይሁን ወይም ከእነ ባሻዬ ጋር ስውል  እርጅና ተጋብቶብኝ ስለወጣትነቴ ዘመን አስባለሁ። “አምባሰል አምባሰል፣ ኮረብታ ላይ ሆኜ አንቺን ሳብሰለስል፣ እህል እየበሉ ሰው ወዶ መሰልሰል . . . ” እያልኩ ለማንጠግቦሽ ያፏጨሁበትን ጊዜ አስባለሁ። ቀልድ ሳናውቅ እንደ ቀልድ ስለሸኘነው ዕድሜ የማሰብ ሱስ መቼም የሁላችን ይመስለኛል። ወጣት ሳለሁ ድህነት እንዴት ያላግጥብኝ እንደነበር አስባለሁ። ወጣት ሞልቷት አፍሪካን ድህነት ሲጫወትባት እያስተዋልኩ እተክዛለሁ። ሁሉን ፈተን መግጠም እንችል በሚመስለን ዕድሜ ተፈቶ የማይገጠም ችግር አኑረን ያለፍንበትስ ጊዜ የሚረሳ ነው? በተለይ ወደኋላ አንዴ ስለአንድ ጉዳይ አስባችሁ ብቻ አይወጣላችሁማ። ሰው ከዕድሜ የሚያተርፈው እኮ ነክቶ የሚያልፈው ማዕዘን የትየለሌነት መሆን ነው። እንዲህ ተመስጬ ሳስብ ውዷ ማንጠግቦሽ አይታኝ ከሆነ፣ “ደራሲ ይመስል . . . ” እያለች ልትቆጣኝ ያምራታል። አጠገቧ ቁጭ ብዬ በሐሳብ ስርቅ አትወድም። ትመጣና፣ “ሥራ የለም እንዴ ዛሬ? እንዲህ ተመስጠህ ስታስብ ምናምኑ የተነሳበት ደራሲ እንጂ ደላላ አትመስልም እኮ?” ትለኛለች። እሷንም አልገባትም እንጂ ምናልባት መንግሥታችንም ጭምር አይገባው ይሆናል እንጂ በሐሳብ የሚርቅ ደራሲ ማግኘትም እኮ ‘የትራንስፎርሜሽኑ’ አካል ነበር። የሚበረታታውን ስናጥላላ የሚጥላላውን ስናንቆለጳጵስ እስከ መቼ ፍሬ አቃፊውን ቅርንጫፍ ቆርጠን እንደምንጥል እንጃ!

እስኪ ዕድሜን ካነሳን አይቀር ጥቂት ተጫውተን እንለፍ። “የአዲስ አበባ ሰው ሰውዬውን ረስቶ ዕድሜውን ማስታወስ ይወዳል፤” አለኝ አንድ ሎቤዱን ሳሻሽጥለት የነበረ ባለፀጋ። “እንዴት?” አልኩት። “ምን እንዴት አለው? እኔ ለምሳሌ ተወልጄ ያደግኩት ገጠር ነው። የተወለድኩበትን ቀን አላውቅም ነበር። አዲስ አበባ ስመጣ ነው ‘መልካም ልደት’ የሚባል ነገር እንዳለ የሰማሁት። በአገራችን (ገጠር ማለቱ ነው) ከዕድሜህ ይልቅ ለአንተ ክብር ለመስጠት ነው መሰል ስትመጣ ተቀብለው፣ ስትኖር አኗኑረው፣ ስትሄድ ይሸኙሃል። እዚህ ከሌለህ ዞር ብሎ የማያይህ ሁሉ በፌስቡክ፣ በሬዲዮና በጋዜጣ መልካም ልደት ሲልህ ይውላል። ሰው ደግሞ ከብሔራዊ በዓላት ይልቅ ወደ ግል በዓላት ዞሮልሃል። ‘የተወለድኩት በዚህ ቀን ነው እሺ?’ ብሎ የማስጠንቀቅ ያህል ዝቶ ይነግርሃል። አሁንማ ይኼ ‘ፌስቡክ’ አለልህ። አንድ ሺሕ ሰው ጓደኛ ያደረገ ሰው ምን አለፋህ 365 ቀናት ‘እንኳን ለልደት በዓልህ አደረሰህ’ ይላል። ‘አሁን ይኼ ሰው ዕድሜው ይኼ ብቻ ነው?’ እያለ ያማል። በነገራችን ላይ ‘ፌስቡክ’ ‘ማኅበራዊ ድረ ገጽ ሲባል አልወድም። በማኅበር ሳትኖር በማኅበር ስላወራህ? ደግሞ ይኼም ጨዋታና ወሬ ተብሎ? ኧረ ተወኝ . . . ፤›› ሲለኝ እስኪበቃኝ ድረስ ሰማሁት፡፡

ደንበኛዬ ሲያወራ አያቋርጥም። ስሜት ውስጥ ሆኖ ነው። ሥራ የሚበዛበት ዓይነት ሰው ቢሆንም፣ በአካባቢው ያሉ ነገሮችን ታዝቦ ለማስተዋል ልቡንና ጆሮውን የከፈተ ሰው ነው። ብዙዎቻችን የጐደለን ይኼ አይደል? ሥራችንን እየሠራን ጨዋታውን አልፎ አልፎ ስናስታውስ ካቆምንበት ይቀጥልልኛል። “ብቻ የእኛ ነገር ምን መሰለህ? ወሬውን በዕድሜ አነሳነው እንጂ ብዙ ነገር ይያያዘዋል። ‘ስንት አለው? ስንት ዘጋ? ስንት አገባ? ስንት አፈራ?’ በማያገባን ስንገባ የእኛ ያልሆነን ስንቆጥር እንውልልሃለን። እውነቴን እኮ ነው። እንዲያም ሆኖ ደግሞ አንተማመንም። ‘ሌባ በለው  ዕድሜ በምናምኑ ነው እሱ’ ይባላል። ‘አውቆ ነው! ጓሮው ነው አሉ ብሩን የሚቀብረው’ ትባላለህ። እኔ አንዳንዴ መንግሥት እንዴት አንጀቴን እንደሚበላው? ያሳዝኛል . . .!” አለኝ ኮስተር ብሎ። ጨዋታው ደራ እያልኩ፣ “እንዴት?” ስለው፣ “ ‘በዚህን ያህል አኃዝ አደግን’ ሲለን ቁጥርን በተመለከተ ወፌ ቆመች እያልን ያሳደግናት ጥርጣሬ ትመጣና ‘አባልህን ፎግር!’ እንለዋለን። ‘ኢኮኖሚው ይኼን ያህል ፐርሰንት አደገ ወይም ጨመረ!’ ሲል ‘ወይድ አንተ! ሲያወሩትማ ቢሊዮንም አንድ ቃል ነው!’ እንላለን። ልምድ? አቤት አቤት! እንዴት መጥፎ ነገር መሰለህ? ክፉ ልማዶች ላይ ቆመን ታዲያ ያልኖርንባቸውን ዕድሜዎች አለመቁጠር ነው፤” አለኝና ነገሩ ይበልጥ አስገርሞት ሳቀ። እሱ ሲስቅ በዋዛ ፈዛዛ ስለባከንባቸው ዘመናት እያሰብኩ የገዛ ራሴን ሒሳብ አወራርዳለሁ። አውራጅም ወራጅም ሳይሆኑ አወራራጅ መሆኔ ፈጣሪን የሆንኩ ያህል ስሜት ጫረብኝ። ወዶ አይደለም ፈጣሪ መሀል የሰፈረው አልኩ ለራሴ!

የሎቤዱን ነገር ፈር አስይዤ ደግሞ ወደ ሌላ የድለላ ሥራ ተጣደፍኩ። ኑሮ ተወዷላ። ‹አሁን እንደ ባዶ ኪስ ምን ከባድ ነገር ይኖር› የሚባለው ለካ እውነት ነው፡፡ “‘አደራ ሞቴን በክረምት አታድርገው’ የሚባለው ለምን መሰለህ?” የሚሉኝ ባሻዬ ናቸው። ሐበሻ አልፎለት እንደማይኖር ስለሚያውቅ ነው መሰል የሚሞትበትን ወቅት ሊመርጥ ያምረዋል። እንዲያው ነው እኮ! በበኩሌ ማንጠግቦሽን ይዤ እንኳን የኪስን ባዶነት፣ እንኳንስ የተወለጋገደው ነገረ ሥራችን ገሃነም አያስፈራኝም። በነገራችን ላይ አንዳንዴ ነሸጥ እያደረገኝ ስለ ፍቅር ሕይወት ሳወራ ላጤዎችን እረሳችኋለሁ መሰል? ሞት ይርሳኝ (የይቅርታው አማርኛ ሳይቀር ለራስ የወገነበት አገር)፡፡ ያውም እኮ ፈላጊና ተፈላጊን አላገናኝ ባለበት፣ ነጠላው በበዛበት፣ ጥንዱ ባነሰበት ጊዜ? አልሚና ለሚ ‘ፍየል ወዲህ ቅዝምዝም ወዲያ’ በተባሉበት ሰዓት? ሞት ይርሳኝ በድጋሚ! ‘ሰው ሆኖ የማይሳሳት እንጨት ሆኖ የማይጨስ የለም’ እንደሚባለው ብላችሁ ይቅር እንዳላችሁኝ ተስፋ አለኝ።

እናላችሁ እኔና እናንተ እንዲህ ይቅር እንደተባባልነው ሌላውም ይቅር መባባሉን ቢያውቅበት ኖሮ በሽምግልና ስም ቀልማዶች የዝና ማማ ላይ እየወጡ ራሳቸውን ባልኮፈሱ ነበር። ለማንኛውም በማያገባን መግባቱን እንተውና ስለአንድ በ14ኛው ክፍል ዘመን ኢትዮጵያን ይመራ ስለነበር ላጤ ንጉሥ የባሻዬ ልጅ የነገረኝን ላጫውታችሁ። ንጉሥ ሰለሞን ሺሕ እንስቶችን አልጋው ላይ አሠልፎ የንጉሥ ሥልጣን የት ድረስ ያሻንን ማድረግ እንደሚያስችል እንዳላሳየ ሁሉ፣ ይኼ ያላደለው ንጉሣችን ሚስት አጣሁ ብሎ ብቻውን ውሎ ብቻውን ያድራል። ‘ፍቅር የሚያዝዘው እንጂ ፍቅርን የሚያዝዘው የለም’ የሚባለው ይኼኔ ሳይሆን አይቀርም። እየቆየ ይህ ንጉሥ ከዘመዱ ጋር ንዋሬ ሥጋ እንደሚፈጽም መነገር ተጀመረ። እጨጌውና አቡኑ ወሬውን ሰምተው ቀርበው ቢጠይቁት ‘እንጀራና ዝምድናን ምን አገናኛቸው?’ ብሎ አይመልስ መሰላችሁ? ዝምድና በሚከበርበትና በሚታፈርበት አገር መቼስ ይኼን መስማት ይከብዳል። ዳሩ የእናት አገራችን ጉድ ቢከድኑት ባይከድኑት አንዴ በስሏልና ለንሰሐ በአደባባይ መናዘዙ አበጀን ሊያስብል ይገባል። የት ነበርን? በላጤ ተነስተን ‹እግዚኦ መሃረነ ክርስቶስ› ውስጥ ስንገባ ዝም ትላላችሁ? አጃኢብ!

ወደ መሰነባበቻው ነን። በአንዱ ቀን ማምሻውን ባጋጠመኝ ገጠመኝ አልጨርስላችሁም? ነገሮች ቀኑ ገና ሲጀምር የሚያልቁበት ወቅት አንዳንዴ ብቻ አይደለማ። እና ደማቅ ፀሐይ ከአድማሱ ሥር ወጥታ የደህና አደራችሁ መዝሙሯን ሳትጨርስ ሠፈራችን ቀውጢ ሆኗል። አንድ ‘ንቁ ተሳታፊ ነኝ’ ባይ የየቤቱን መዝጊያ እየደበደበ “ተነሱ!” ይላል። ማንጠግቦሽ ወጣ ብላ ስታጣራ የቀበሌ ስብሰባ ነው ተባለች። የስብሰባው ርዕስ ‘የተጀመረው ልማት እንዳይደናቀፍ እንመካከር!’ ይላል ተብላለች። ማንጠግቦሽ፣ “ምናለበት እዚያ ሄደን የምንተኛውን እንቅልፍ እዚህ እስክንጨርሰው ቢታገሱ?” እያለች ወደ ጓዳዋ ስትገባ እኔ እየተነሳሁ ነበር። ደጅ እንደወጣሁ ባሻዬ ፊቴ ድቅን ብለው፣ “ዛሬ ቤተ ክርስቲያን የምንስመው ቀበሌ ነው!” ብለው ቀለዱ። ከእንቅልፋቸው ሲነሱ ምግብ የሌላቸው ወስፋታቸውን በቡና ቋጥረው የሚውሉ እናቶች፣ “ካልተሟሸ አፍ አሁን ምን ቁም ነገር ፈልገው ነው?” ሲሉ ጠረጴዛቸው ላይ በዓይነት የቀረበ ትኩስ ምግብ እስኪመለሱ ቀዝቅዞ እንዳይጠብቃቸው የሰጉ ይመስላሉ። ጥቂቶቻችን የምንጋራውን ቧንቧ ምስኪን አቅመ ደካማ ጎረቤታችን ከፍተው ሲያበቁ፣ “ኧረ ውኃይቱም የለች!” ሲሉ እሰማለሁ። “እስኪ አሁን ከመኖር የበለጠ ምን ልማት አለ?” ትላለች መንደርተኛው ሙጢ ብሎ ስም ያወጣላት አንዲት ችኩል። “ራሳቸው ልማት እያደናቀፉ እዚህ . . . ” ጉርምርምታው ሲባባስ ወደ ቤቴ ተመልሼ ገባሁ። ማንጠግቦሽ ተረጋግታ የሠራችልኝን ፍርፍር ጣቴን እየመጠጥኩ በልቼ ወደ ሥራዬ ሮጥኩ። በዕድሜያችን ያየነው እሱን ነዋ። ‘ሠርተን እንጂ አውርተን ምን አየን?’ አይሆንም ካላችሁ ደግሞ እስቲ እንወራረድ! መልካም ሰንበት!