Skip to main content
x
የአዊ ማኅበረሰብ የፈረስ ትርዒት

የአዊ ማኅበረሰብ የፈረስ ትርዒት

በአሥራት በጋሻው

ፈረስ ከአዊ ማኅበረሰብ ሕይወት ጋር የተያያዘ ነው፡፡ አዊዎች ፈረስን ለእርሻ አገልግሎት የሚጠቀሙት፣ ፈረስን ከፈረስ ጋር ወይም ፈረስን ከበቅሎ እንዲሁም ከመሰነች ላም ጋር በማቆራኘት ነው፡፡ ሕይወታቸውንም በየፈርጁ ከሚመሩባቸው መካከልም ለሰረጋላና ጋሪ መጎተቻ፣ ዕቃና ሰው ማጓጓዣ፣ አስከሬን፣ ሙሽራና ታቦት ማጀቢያ በማድረግም ፈረስን ይዘውታል፡፡ ፈረስን ከዚህም ባሻገር አበው ‹‹ቼ ፈረሴ›› ብለው በጦር አውድማ ተሳትፈውበታል፡፡

በጣሊያን ሁለተኛው ወረራ (1928-1933) ኢትዮጵያ ድል ስታደርግ ከዘመቱት አርበኞች የሚገኙት አዊዎች ፈረሳቸውን እየጋለቡ በመዝመትድል ሰንደቅ ተመልሰዋል:: አዊዎቹ ይህን ድል በየወሩ፣ በየዓመቱ በተለየ መልኩ እየዘከሩት ስምንት አሠርታት ያህል ዘልቀዋል::

በ1933 ዓ.ም. በጣልያን ወረራ ወቅት በጦርነቱ ለሞቱ ሰዎች መታሰቢያ ይሆን ዘንድ በሠላሳ ፈረስ ባላቸው ወንዶች ብቻ የተቋቋመው የሰባት ቤት አገው የፈረሰኞች ማኅበር ዛሬ ግን ሴቶችን አካቶ 48,202 መድረሱን የማኅበሩ ኃላፊ አቶ ጥላዬ አየነው ነግረውናል፡፡

ዘንድሮ በዓሉ ለ78ኛ ጊዜ ከአዲስ አበባ በሰሜናዊ ምዕራብ አቅጣጫ 444 ኪሎ ሜትር ላይ በምትገኘው በአዊ ብሔረሰብ ዞን ዋና ከተማ እንጅባራ ከጥር 23 እስከ 27 ቀን 2010 ዓ.ም. ‹‹አይሞሎ ለሰላምና ለልማት›› በሚል መሪ ቃል ተከብሯል፡፡

የበዓሉ አከባበር ከፈረስ ግልቢያ፣ ከፈረስ ጉጉስና ሸርጥ ባሻገር ባህላዊ የሠርግ ሥነርዓት፣ ባህላዊ የእርቅ አፈታትና የአገው (የአዊ) ባህላዊ ምግቦች ለታዳሚው ለእይታ ቀርበዋል፡፡ በበዓሉ ቀን ባህላዊ ምግብና መጠጥ ሲቀርብ በማስተናገዱ በኩል ዋንኛውን ድርሻ የወሰዱት ሴቶች ናቸው፡፡

በክብረ በዓሉ በነበረው የመድረክ ውይይቱ ላይ ተገኝተው ስለ ሰባት ቤት አገው ፈረሰኞች ማኅበር ጥናታቸውን ያቀረቡት ዶ/ር ሰው አገኝ አሥራት ናቸው፡፡የአዊ ማኅበረሰብ የፈረስ ትርዒት

እንደሳቸው ገለጻ የፈረስ ማኅበሩ በራሳቸው የሚተዳደሩ ከጎጥ፣ ከቀጣናና ከቀበሌ እስከ ወረዳ ድረስ በነጻነት የተደራጁ ሲሆን፤ የሰባት ቤት አገው ፈረሰኞች ማኅበር ስያሜውን ያገኘው አንካሻ፣ ባንጃ፣ ኳኩራ፣ ጫራ፣ መተከል፣ ዚጊምና አዘና በተባሉ ወንድማማቾች ነው፡፡ የዛሬው አንከሻ ባንጃ አዘና እና ዘጊም ወረዳዎች ኳኩራ ጫራና መተከል ከተሞች ወንድማማቾች በመወከል የተመሠረቱ ናቸው፡፡ የማኅበሩ አባል የሚሆኑት ዕድሜያቸው ከ18 ዓመት በላይ የሆኑና በጾታ ረገድም ወንድም ሴትም መሆን ይችላሉ፡፡

ፈረሶች በልዩ ልዩ ጌጣ ጌጦችና አልባሳት ይደምቃሉ፡፡ መጣምር/ከቆርቆሮና ከቆዳ የተሠራ ብርቅርቅ ጌጥ/ፋርኔሳ የፈረስ የአንገትና የጆሮ ጌጥ ውዴላ /ኮርቻውን ከሃላ ደግፎ የሚይዝ/፣ እምቢያ ጉስምና እርካብ ይጠቀሳሉ፡፡ ፈረሰኛው ሎፊሳ የተሰኘ ለምድ ይለብሳል፡፡ ገንባሌ፣ የቡሽ ባርኔጣና እንዲሁም ዘንግ፣ አለንጋና የመመከቻ ጋሻ ይይዛል፡፡

አዊዎች የፈረሱ ባለቤት ማኅበራዊ አስተዋጽኦና ሰብዕና እንዲሁም ዳኝነት፣ ቻይነትና ደፋርነት ለመግለጽና ለማሞገስ የሚጠሩት የፈረስ ስምን በመጠቀም ነው፡፡ ለዚህም አባ መስጠት፣ አባ ባህር፣ አባ ዳኘው፣ አባ መቻል፣ አባ ደፋር፣ አባ መርዞ በማለት ይጠራሉ፡፡

የፈረስ በዓሉን ለማድመቅ አስተባባሪ አለቆች የኢትዮጵያን ሰንደቅ ዓላማ በመያዝ ሥነ ሥርዓቱን ከፊት ሆነው ይመራሉ፡፡ ‹‹አይሞሎ›› ‹‹የዳማ ጌታ›› የቦራ ጌታ ‹‹የጥርኝ ጌታ›› እያሉ ፈረሱን በማሞገስ ያቀነቅናሉ፡፡ በየቀጣናው፣ ወር በገባ በ23 ሲከበር ቀጥሎ በዓመት ደግሞ ከጥር 23  በኋላ ባለው እሑድ ይከበራል፡፡ 

ከመብላት፣ ከመጠጣት ባለፈ የልማት ሥራ ይሠራበታል፡፡ ተጣልተው የነበሩ ይታረቁባል፡፡ የተበደለ ይካሳል፣ እርቅ ስምምነት እንዲደረግ ይመክራሉ፡፡ ድንበር የገፋ የሰረቀ ይቀጣል፡፡ ለወረቀት እስክሪብቶ ለጸሐፊ ወጪና የሚያባክን ጊዜ ይቆጥባሉ፡፡ የመስኖ ውኃ አጠቃቀም ላይ ይወያያሉ፡፡ የተቀማ ያስመልሳሉ ብለዋል ዶ/ር ሰውአገኝ በጥናት ወረቀታቸው፡፡

ጥፋተኞች ከምክር ግሳጼ በተጨማሪ ከማኅበር እስከመገለል የሚደርስ ውሳኔ ይሰጥባቸዋል፡፡ ከማኅበሩ የተገለሉት ደግሞ ችግር ላይ ይወድቃሉ ልቅሶና ማኅበራዊ መገለል ይደርስባቸዋል፡፡ ፈረሰኛው ችግር በደረሰበት ጊዜ ዕርዳታ ይደርግለታል፡፡ ቢታመም ያሳክሙታል፣ ቤቱ ቢፈርስ ከገንዘብ እስከ ጉልበት አስተዋጽኦ በማድረግ ይሠራሉ፡፡ የማኅበሩ፣ አባል ፈረስ በግልቢያ ወቅት ቢሞት ሳይውል ሳያድር ወዲያውኑ ፈረስ ገዝተው ይተካሉ፡፡ አቅመ ደካሞች አባል ባይሆንም ይታገዛሉ፡፡ ለሠርግ ከእንጨት ፈለጣ ጀምረው ሾመው  ይድራሉ፡፡

ለአቅመ አዳም የደረሰ ልጅ ለሌለው ቤተሰብ መረዳዳት መተጋገዝ መተሳስብ ባህላቸው ነው፡፡ ለቅሶ በማጀብ ከቀብር እስከ ቁርባን ያስፈጽማሉ፡፡ ጉግስ ጋላቢ ቢጎዳ ቂም የለም ፈረስ ጋር ቢጋጭ ዘንግ ያየዘው ጉዳት አድራሽ በሕግ አይጠየቅም፡፡

ቦታ አያያዝ ጌጣጌጥ አለንጋ ዘንግ ጋሻ መክት የፈረሰኞቹ ትዕይንት ማድመቂያ ነው፡፡ በጨዋታ ወቅት የሚደረገው ሁሉ ለነፍስና ለሥጋ ዋጋ የሚያስገኝ ተደርጎ ይታመናል፡፡ በርካታ ግጥሞች ይገጠማሉ፡፡ ‹‹አይሞሎ›› ከሚለው ጭፈራ ቃላዊ ግጥሞች መካከል ለምሳሌም

‹‹ቆርበጥ ቆርበጥ ባይል እንደሚደቋ

ስንቱ ያውቀዋል የሠንጋን ቋንቋ››

ይህንንም የግጥም መልዕክት ሲያብራሩ፣ እንስሳት ከባለቤቶቻቸው ጋር የሚግባቡበት ደመ ነፍሳዊ ቋንቋ እንዳላቸው ከግጥሙ ፈረስ ለግልቢያ ከመነሳቱ በፊት የፊት እግሮቹን ብድግ ብድግ ሲያደርግ የሚረዳው ጋላቢ ብቻ መሆኑን ማሳያ ነው፡፡  ሳብ ረገብ አደርጎ የፈረሱን ፍላጎት መረዳት የባለቤቱ ችሎታ ነው፡፡

የፈረስ ትርዒቱም በየተረኛ ወረዳና ለፈረስ ግልቢያ በተከለለ ስፍራ ይከናወናል፡፡ አሰላለፉም ከቀበሌ እስከ ዞን በአለቃ አማካይነት ጥሩንባ ፊሽካ በመንፋት ይሆናል፡፡ ለታዳሚው የፈረስ ጉግስና ሽርጥ ውድድር በማሳየት ታዳሚውን ያዝናናሉ፡፡ ይፎክራሉ በፈረሶቻቸው ይንጎራደዳሉ፡፡

ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን በኢሜይል አድራሻቸው [email protected] ማግኘት ይቻላል፡፡