Skip to main content
x

ድመቲቱ

ድመትን የቤት አውሬ፣ ለማዳ የሚሏት አሉ፡፡ ዓይኗ ልዩ በመሆኑም ድብርቅ ዓይን፣ ያይጥ ጠላት የሚላት መዝገበ ቃላቱ፣ ዐይጥን የሚያስደምም፣ የሚያስፈራ፣ የሚያፈዝ፣ ዐይጥ ለመያዝ፣ ዝም፣ ጸጥ የሚል ሲልም ያክልበታል፡፡ ዐይነ ምድሩን መሬት ቆፍሮ የሚቀብር፣ ነገዱ ያንበሳ የነብር ነው፡፡ ከቤት የማይለይ፣ ከሰው ዘንድ ከሚኖረው ለማዳ ድመት ሌላ በበረሃ የሚኖር ፍጹም አውሬ የሆነ የዱር ድመት አለ፡፡

ዝግባ

መዛግብቱ እንደሚያስረዱት ዝግባ ብዙ ቅጠልና ዐፅቅ ያለው ዛፍ ነው፡፡ በግእዝ አርዝ፣ በዕብራይስጥ (እስራኤል) ኤሬዝ፣ በሱርስጥ (ሶርያ) አርዛ ይባላል፤ ታላቅ ዛፍ  ወፍራም ደንዳና ረዥም ገናና እንደ ጥድና ዝግባ ያለ ነው፡፡ በጥንት ጊዜ በመካከለኛው ምሥራቅ የዝግባ እንጨት ንግድ ትልቅ ቦታ ይሰጠው ነበር።

ጢንዚዛ

ጢንዚዛ የጉዞ አቅጣጫዋን ለማወቅ ራሷ በምታመነጨው ወተት መሰል ፈሳሽ ትጠቀማለች፡፡

ዖፈ ያሬድ

ዖፈ ያሬድ ፈካ ያለ ቡና፣ ጥቁርና ነጭ ቀለም ያላቸው ለየት ያሉ ወፎች፡፡ ወንዶቹ በጣም ረዥም ነጭ ጅራት ጥቁር ጭንቅላት ሲኖራቸው፣ ሴቶቹ ደግሞ አጠር ያለ ጅራትና ፈካ ያለ ቡና ቀለም አላቸው፡፡ መንቆራቸው አጭር ሰማያዊ ሲሆን በጭንቅላታቸው ላይ ተለቅ ያለ ጉትዬ ይታያል፡፡

ዐዞ እና መንጋጋው

አንዲት እናት ልጇ የዓባይ ወንዝን ሲሻገር በዐዞ በመበላቱ፡- ‹‹ግባተ መሬቱን አትድገሙ እናንተ፣ ታዞ ሄዷል እንጂ ልጄ መቼ ሞተ፤›› በማለት ሙሾዋን ስታወርድ፣ እህቱም፣

ዛጐል እና ቅርፁ

ዛጐል ደረቅ፣ ጠንካራ የባሕር ተሳቦ ልብስ ትልቅና ትንሽ፤ ሕብሩ ነጭና አርንጓዴ የሆነ ይለዋል፤ አምስት አሠርታት ያስቆጠረው የአለቃ ደስታ ተክለወልድ አዲስ ያማርኛ መዝገበ ቃላት፡፡ ዛጐል ለልዩ ልዩ ተግባራት አገልግሎት የሚሰጠው ለሰው ልጅ ብቻ አይደለም፡፡ የባሕር ፍጥረታትም ተጠቃሚም ናቸው፡፡ እንደ ጄደብሊው ድረ ገጽ አገላለጽ፣ ሞለስክ በመባል ከሚታወቁት የባሕር ፍጥረታት አብዛኞቹ ሰውነታቸውን የሚሸፍኑበት ዛጐል አላቸው፤ ይህ ዛጐል በባሕሩ ወለል አካባቢ ያለውን ከፍተኛ ጫና ተቋቁመው እንዲኖሩ ያስችላቸዋል።

የመጥፋት አደጋ የተጋረጠባቸው አልባትሮስስ

ለዱር እንስሳት ቁጥር መመናመን የደን ምንጠራ፣ ሕገወጥ አደን፣ ድርቅና ሌሎችም ተፈጥሯዊና ሰው ሠራሽ አደጋዎች ትልቅ አስተዋጽኦ ያደርጋሉ፡፡ በአሁኑ ወቅት የተለያዩ የዱር እንስሳት መጠኑ ቢለያይም አደጋ ውስጥ ናቸው፡፡ ከእነዚህ መካከል አልባትሮስስ የተባለው የአዕዋፋት ዝርያ አንዱ ነው፡፡

ከራድዮን (ነጭ ወፍ)

ፊስአልጎስ ስለ ከራድዮን እንዲህ ይላል፤ የዚህ ወፍ ሁለንተናው ነጭ ስለሆነ በፀጉሩ ላይ ምንም ጥቁር የለበትም፤ እርሱም በነገሥታት ቤት ውስጥ ይገኛል፡፡ በጥኑ ደዌ ሰውነቱ የታመመና ዓይኖቹን የታወረ ሰው ካለ፣ የዚህ ሰው ሕመሙ ለሞት የሚያደርሰው ከሆነ ሰው ሁሉ እንደሚሞት እስኪያውቅ ድረስ ከራድዮን የታመመውን ሰው አይመለከተውም፤ ሕመሙ ለሞት የማያደርሰው ከሆነ ፊቱን ወደ እርሱ መልሶ ያየዋል፡፡

በቅሎ

በቅሎ፤ አጋሰስ ካህያ ከፈረስ የሚደቀል፣ አባቱ አህያ እናቱ ፈረስ የሚለው፣ የአለቃ ደስታ ተክለወልድ ‹‹ዐዲስ ያማርኛ መዝገበ ቃላት›› (1962) ነው፡፡ ባላገሮች ከጥንት ከፍጥረት ስላልነበረ አህያና ፈረስን በማራከብ በሰው ዘዴ ስለተገኘ በምድራችን እንዲህ ያለ በቅሎ አያውቅም ተባለ ይላሉ፤ የስሙም ምክንያት ይህ እንደሆነ ይተርካሉ፡፡